معرفی و کاربرد رشته ژنتیک

ژنتیک

ژنتیک

معرفی و کاربرد رشته ژنتیک پایه وزارت علوم و مختصری درباره بازار کار و آینده شغلی این رشته به قلم آقای سلحشوری دانشجوی رشته ژنتیک دانشگاه شهرکرد:

ژنتیک یکی از گرایش های رشته زیست شناسی سلولی – مولکولی می باشد که به بررسی ژن ها و عوامل جانبی و هر آنچه پیرامون آن است می پردازد. شاید در نگاه اول ژنتیک را علم توارث از نسل های قبل بدانیم ، اما علاوه بر این ژنتیک (یا بهتر است بگوییم مجموعه ژن های سلول)  مدیریت و فرماندهی اکثر فعل و انفعالات درون بدن موجود زنده را بر عهده دارد ، که به مرور زمان و با پیشرفت علم این نقش روشن ترمی شود، برای مثال می توان نقش ژن در رفتار فرد را مطرح نمود. امروزه دانشمندان دریافته اند که اکثر بیماری ها منشأ ژنتیکی دارند. همچنین امروزه بیماری های مطرح و کشنده در سراسر جهان ، همچون سرطان ، با روش هایی مثل ژن درمانی و روش های درمانی ژنتیک دیگر درمان می شوند. بیشتر فعالیت متخصصین این رشته در محیط آزمایشگاهی می باشد ، البته بصورت مشاوره ای در محیط مطب هم فعالیت دارند.

در مورد بازار کار ژنتیک باید گفت بدلیل حجم بالای فارغ التحصیلان وزارت علوم، دانشگاه آزاد و پیام نور و… در ایران رونق زیادی ندارد و تعداد فارغ التحصیلان بیکار در این رشته کم نیست ، اما با توجه به پیشرفت بسیار سریع این علم و افزایش بستر تحقیقاتی برای این رشته نیاز آن در جامعه روز به روز افزایش می یابد همانطور که در کشورهای پیشرفته این اتفاق افتاده است.

خوشبختانه فرصت ادامه تحصیل در این رشته تا مقطع دکترا در ایران فراهم گردیده است و دارای گرایش های مختلفی می باشد از جمله : ژنتیک پایه وزارت علوم و ژنتیک پزشکی(وزارت بهداشت). البته از رشته ژنتیک ÷ایه وزارت علوم می توان به سایر رشته های مرتبط در مقطع ارشد و دکتری وارد شد از جمله ایمونولوژی، هماتولوژی و…

نحوه مطالعه برای کنکور – قسمت اول

نحوه مطالعه برای کنکور – قسمت اول

یادداشت برداری

خیلی از ما در درس خواندن با این مشکل مواجه هستیم که مثلا یک تایم ۲ ساعته رو به مطالعه درس ژنتیک مشغول بودیم، (فرض که تمرکز بالایی هم داشتیم)، ولی بعد از تمام شدن زمان مطالعه، حالت سردرگم داریم که چه نکاتی رو خواندیم و کدام مهم تر بود و از کجای مطلب به کجا رسیدیم و اصلا به کجا باید می رسیدیم!؟

حقیقت اینه که اگر مطالعه ما منظم و جهت دار نباشد، قطعا بازدهی و اثربخشی که باید داشته باشد، را نخواهد داشت؛ مخصوصا این که ما برای کنکور، در یک بازه زمانی حداقل ۵-۶ ماهه درس می خوانیم و حجم بالای مطالب را باید یاد بگیریم، به خاطر بسپاریم و در زمان امتحان، در پاسخنامه وارد کنیم! پس باید منظم درس بخوانیم؛ در این نوشتار به دو راه حل منظم درس خواندن اشاره می کنیم؛

۱- تعیین هدف مطالعه: انتخاب هدف مطالعه باید بسیار جزئی باشد؛ تعیین هدف به این معناست که (( قبل از شروع مطالعه، روی یک کاغذ یادداشت کوچک، در قالب یک جمله، هدف جزئی خود را بنویسیم و روی میز یا مقابل خود نصب کنیم)). مثلا می نویسیم: ” هدف: فهمیدن انواع ناهنجاری های ساختاری کروموزومی” یا ” هدف: یادگیری ساختار غشای سلول” یا ” هدف: پاسخ دادن به ۵۰ تست درس بیوشیمی و بررسی جواب ها” و… .

این کار ساده، که شاید به نظر خیلی کم اهمیت باشد، باعث می شود تا پایان تایم مطالعه، بدانیم به دنبال چه بوده ایم و به صورت ناخودآگاهی، فضای ذهن ما از پراکندگی و سردرگمی نجات می یابد؛ (امتحان کنید؛ همین امروز!)

۲-یادداشت برداری: اشتباه بزرگ اکثر افرادی که مطالعه می کنند این است که گمان می کنند یادداشت برداری به معنای “خواندن یک متن، سپس برگشتن از اول و از روی کتاب خلاصه نویسی کردن است” در حالی که این کاملا اشتباه و بی فایده است. طریقه درست یادداشت برداری این است که

گام اول:کل مطلبی که قرار است در این بازه زمانی بخوانیم، یک دور خیلی روزنامه وار (در حد ۵ دقیقه) بخوانیم. اصلا نیازی به حفظ کردن مطالب و یادگیری نیست، فقط داریم چشم و ذهن خود را با مطلب آشنا می کنیم؛

گام دوم: مطلب را به چند قسمت کوچک تقسیم کنیم (اگر هر قسمت یک پاراگراف حداکثر ۱۰ سطری باشد، خیلی ایده آل است).

گام سوم: قسمت اول را با دقت تمام می خوانیم و یک بار شفاهی برای خود توضیح می دهیم

گام چهارم: حالا بدون توجه به مطالب کتاب، مطلب این قسمت را به زبان خودمان (حتی الامکان به زبان گفتاری و به کار بردن علائم) روی یک کاغذ یا در دفتر خلاصه نویسی یادداشت می کنیم.

*پس از اینکه این کار را برای همه قسمت ها انجام دادیم و در واقع مطالعه متن به پایان رسید، بع عنوان مرور یادداشت های خود را دوباره نگاه می کنیم؛ در پایان مطالعه می دانیم چه خواندیم و سردرگم نیستیم.

*البته باید تمرین کنیم تا در این کار مهارت لازم را کسب کنیم.

ادامه دارد….

حسن عشوری (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی)

منابع کارشناسی ارشد ژنتیک پزشکی

ژنتیک پزشکی

ژنتیک پزشکی

منابع کارشناسی ارشد ژنتیک پزشکی از زبان یکی از پذیرفته شدگان آزمون ارشد ژنتیک پزشکی وزارت بهداشت:

درس ژنتیک، برای داوطلبین رشته ژنتیک انسانی در کنکور وزارت بهداشت، ضریب ۴ دارد؛ از مقایسه این ضریب با درس های بیوشیمی و زیست سلولی مولکولی که هر کدام ضریب ۲ دارند، در نگاه اول، متوجه می شویم که اهمیت درس ژنتیک در این میان، دو برابر این درس هاست؛ اما، کنکور یک مسابقه حساس است؛ باید با آمادگی همه جانبه به این میدان پای گذاشت؛ اصلا قابل پیش بینی نیست که مثلا فردی که ژنتیک قوی دارد و زبان هم درصد خوبی می زند، ولی بیوشیمی و زیست ضعیفی دارد، بتواند در رقابت با بقیه جزو ۸۰ یا حداکثر ۹۰ نفر قبولی باشد؛ برای همین باید تا حد امکان در همه درس ها به حدی از آمادگی رسید؛ و حد بیشتر، مثلا قوت زیاد در درس زبان، یک امتیاز و ویژگی محسوب می شود که شانس قبولی را بالاتر می برد؛

اما درس ژنتیک؛

۴ منبع معرفی شده وزارت بهداشت برای کنکور سال ۹۳، عبارتند از

۱-اصول ژنتیک پزشکی امری Emery (منبع اصلی)

۲-ژنتیک مولکولی پزشکی درهزاره سوم(جلد۱و۲) (منبع دوم)

۳-Medical Molecular Genetics (Oxford university press- Oxford)

4- Principles of Genetics (Hoffee, Patrica A )

منابع شماره ۳ و ۴ از اهیمت زیادی برخوردار نیستند . اگر کسی منابع ۱ و ۲ را با دقت خوانده باشد، از پس درس ژنتیک کنکور با درصد بالای ۸۰ برمی آید.

در مورد نحوه توزیع سوالات، از روی تجربه چند نکته را به اطلاع دوستان عزیز کنکوری می رسانم:

الف) متاسفانه در سال های اخیر، سوالات درس ژنتیک بسیار متنوع و به اصطلاح ژنتیکی ها “هتروژن” طراحی شده اند؛ بطوری که مثلا سال ۱۳۸۴، ۱۵ سوال از فصل ۷ کتاب (الگوهای وراثت) طرح شده بود، در سال ۸۵، ۱۲ سوال از همین فصل، در حالی که در سال ۸۶ فقط ۵ سوال و در سال ۹۲ فقط ۳ سوال ازین مبحث طرح شد؛ اصلا نمی توان پیش بینی کرد که آیا این مبحث جزو مباحث خیلی پر سوال کنکور است یا نه، و یا اینکه این سیر کاهش سوالات این فصل در کنکور ۹۳ ادامه می یابد یا خیر؟

 ب) اگر تیتر مطلبی در هر دو کتاب Emery و هزاره وجود داشت، ولی در کتاب هزاره نکته ای اضافه تر درباره آن گفته شده بود، این سوال به احتمال بسیار زیاد سوال کنکور خواهد بود؛ ۲ مثال در این باره:

۱-مبحث ترانسپوزون ها: در کتاب Emery اشاره خیلی کوتاهی شده، ولی در کتاب هزاره، حدود ۲ یا ۳ صفحه درباره آن توضیح داده است؛ معمولا هرسال حداقل یک سوال ازین مبحث طرح می شود. اگر می خواهید مطمئن باشید که از همین الان یک تست را می زنید، مبحث ترانسپوزون در کتاب هزاره را از دست ندهید؛

۲- مبحث مهندسی ژنتیک: برای این مبحث، مطالب فصل ۴ کتاب Emery اصلا جوابگو نیست، دوستان اگر وقت کافی دارند، مطالب ۸ فصل اول کتاب مهندسی ژنتیک براون (مقدمه ای بر کلون سازی ژن ها-پروفسور براون) + مطالب مهندسی ژنتیک کتاب هزاره سوم را حتما بخوانند؛ اگر وقت ندارند، حداقل مطالب مهندسی ژنتیک کتاب هزاره سوم را حتما با دقت بخوانند.

*دوستان عزیز کنکوری، کتاب Emery را مبنا قرار دهید، هر مطلبی را در این کتاب خواندید، با کتاب هزاره مقایسه کنید و نکات اضافه تر را یاد بگیرید.

ج) مبحث سیتوژنتیک و بیماری های کروموزومی (فصل ۳ و ۱۸ کتاب Emery) از سوال خیزترین مباحث کنکور بوده است.

د) از فصل ۱ و ۲ کتاب Emery، در کنکور سال های ۹۱ و ۹۲، هر بار ۱۴ سوال طرح شده است؛ یعنی این دو فصل را با دقت بیشتری بخوانید.

ه) در بین ۶۰ سوال درس ژنتیک، تعدادی سوال از مبحث زیست مولکولی مطرح می شود؛ مباحثی مثل همانندسازی، تنظیم بیان ژن و… که دوستان توجه کنند که چنین سوالاتی را از دست ندهند.

و) مبحث ژن درمانی (فصل ۲۳ کتاب Emery)، حتما ۱ الی ۲ سوال مطرح می شود.

ی) حتما از جدول توارث پذیری بیماری های چندعاملی (فصل ۹ کتب Emery) سوال مطرح می شود. دوستان دقت کنند که ۳ بیماری بالای جدول (اسکیزوفرنی، آسم، شکاف کام ولب) را بعنوان بیشترین توارث پذیری و دو بیماری پایین (زخم معده و بیماری قلبی مادرزادی) را بعنوان کم ترین وراثت پذیری حفظ باشید.

و نکته اخر اینکه: در ۵، ۶ سال اخیر، توجه طراحان کنکور به سمت ژنتیک سرطان جلب شده، پس بی زحمت توجه شما هم در خواندن، به این مبحث جمع باشد.

در پایان ضمن آرزوی موفقیت برای شما توصیه می کنم حتما به مطالب کتاب Emery تسلط کامل پیدا کنید؛ و دو تجربه شخصی خودم در کنکور:

۱-اگر سوالی را واقعا مطمئن نیستید و به اصطلاح ۵۰-۵۰ هستید، جواب ندهید  (چون معمولا غلط می شود)

۲-اگر سوالی دیدید که اصلا در منابع Emery و هزاره نبوده، نگران نشوید؛ چون بقیه هم مثل شما این سوال را بلد نیستند!

موفق باشید

حسن عشوری (دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله تهران)

معرفی رشته ژنتیک پزشکی بازار کار و آینده شغلی

ژنتیک انسانی

ژنتیک پزشکی

معرفی رشته ژنتیک پزشکی بازار کار و آینده شغلی این رشته از سوی اینجانب حسن عشوری دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی شرح داده می شود که امیدوارم برای داوطلبان آزمون ارشد و دکتری ژنتیک پزشکی(ژنتیک انسانی) سال های آتی مفید باشد.

دوستان عزیز؛ راستش اول خواستم مثل ده ها مطلبی که در نتیجه جستجوی گوگل با عنوان “معرفی رشته ژنتیک انسانی” روی صفحه کامپیوترم ظاهر شد، یک متن کوتاه بسازم و الزاما با این جمله شروع کنم که «رشته ژنتیک، شاخه ای از علم پزشکی است که …» ولی ترجیح دادم با کلمات و لحن دیگری شما را با رشته ژنتیک آشنا کنم؛
خیلی وقت پیش، که تازه رشته ژنتیک را برای ادامه تحصیل انتخاب کرده بودم، یک جمله ای تو کتاب اصول ژنتیک پزشکی امری (Emery) توجهم را خیلی به خودش جلب کرد: ” ابتدا گمان ما این بود که ژنتیک زیرشاخه ای از علم پزشکی هست، اما هرچه پیش تر می رویم، می بینیم که گویا پزشکی زیرشاخه علم ژنتیک قرار گرفته است!”. چرا این قدر اهمیت؟ چه چیز باعث شده در حالی که حدود نیم قرن از اولین روزهای طلوع خورشید ژنتیک پزشکی (Medical Genetics) می گذرد، هزاران صفحه کتاب، هزاران ساعت مطالعه و پژوهش و میلیاردها دلار سرمایه گذاری تحقیقاتی تنها بخشی از تلاش های بشر برای کشف هرچه بیشتر رازهای این عرصه شگفت انگیز علمی باشد؛ شاید یکی از جنبه های مهم این همه توجه، در  “انسانی” بودن این رشته نهفته است؛ آری، انسان در اوج قدرت و شکوه، تحمل کمی در دیدن رنج و غم و کاستی های هم نوع خود دارد؛ مثالی می زنیم: «پدر و مادری که ۲۲ سال در انتظار داشتن فرزندی بودند، …» قبل از ادامه، همینجا مطلب را نگه دارید، چرا اینهمه انتظار؟ آیا علم بشر راه حلی ندارد؟ مطلب را ادامه می دهیم، « …پس از درمان های متمادی، سرانجام صاحب فرزندی شدند …» و باز مطلب را نگه داریم، خیلی عالی، پس علم جوابگو شد؛ راه حل داد، و ادامه مطلب « اما متاسفانه، این فرزند مبتلا به ناتوانی (معلولیت) ذهنی-جسمی به دنیا آمد» ای وای! اینکه خیلی بد شد! بیچاره پدر و مادر، سال ها انتظار و تحمل رنج و هزینه های درمان، و حالا سال ها رنج پرورش فرزند معلول و… . آیا علم، اینجا راه حلی دارد؟ چه باید کرد؟ بد نیست نگاهی به آمار بیندازیم؛ بیش از ۲۲ هزار بیماری ژنتیکی از نوع تک ژنی تا کنون شناخته شده اند که هر کدام با میزان فراوانی کم یا زیاد خود، انسان ها را در سراسر جهان درگیر می کنند؛ امروزه بیش از ۵۰ میلیون نفر در جهان در اثر ابتلا یه یک بیماری ژنتیکی خاص، بینایی خود را از دست داده اند؛ از هر۱۰۰تولد، ۳ تولد، نوزادی مبتلا به یک ناهنجاری عمده مادرزادی را به بیماران ژنتیکی جهان اضافه می کند و… . چه باید کرد؟ به نظر می رسد، یک راه حل مهم، افزایش علم و آگاهی باشد؛ که بتوان: «با راه های موثری از تولد و ابتلای افراد به بیماری های ژنتیکی جلوگیری کرد؛» و «بیماران ژنتیکی حاضر را به نحو موثری تشخیص داد و برای درمان آنان اقدام کرد» و… . آری، چگونگی همه این اقدامات در شاخه ای از علم وسیع ژنتیک انسانی می گنجد که به آن ژنتیک پزشکی گویند.
ژنتیک انسانی یک علم نوظهور، گسترده و البته بسیار پیشرفته و جذاب است که تلاش آن در به طور خیلی خلاصه، مدیریت بیماری های ژنتیکی (management of genetic disorders) می باشد. از شاخه های این علم گسترده، می توان به ژنتیک پزشکی، ژنتیک جمعیت (بررسی ویژگی های ژنتیکی در جوامع)، مهندسی ژنتیک (کلون سازی ژن و به کارگیری شیوه های DNA نوترکیب در ساخت دارو، واکسن و …) و… اشاره کرد؛ امروزه تقریبا همه بیماری های انسان، به نوعی با علم ژنتیک رابطه دارند؛ و از جمله، بیماری با شیوع روز افزون سرطان که ژنتیکی بوده و در شاخه مهمی از علم ژنتیک انسانی، تحت عنوان ژنتیک سرطان (cancer genetics) مطالعه می شود. و نیز بحث بی انتهای ناباروری که در حیطه دیگری از علم ژنتیک تحت عنوان ژنتیک ناباروری (IVF) مورد بررسی گسترده است.
اگر شما، داوطلب ادامه تحصیل آکادمیک در رشته ژنتیک انسانی هستید؛ ابتدا باید به شما تبریک بگویم که رشته ای بسیار خوب، مدرن و آینده داری را انتخاب کرده اید؛ سپس باید توجه شما را جلب کنم که این تحصیل در این رشته، دشواری های خاص خود را دارد؛ از کنار آمدن با حجم زیاد و مطالب دشوار تا سختی رقابت و قبولی در کنکور (بویژه در آزمون وزارت بهداشت)؛ و تازه قبولی شما در کنکور، اول یک راه طولانی و دشوار خواهد بود؛ ولی این نوید را هم بدهم که شما با وارد شدن به مقطع کارشناسی ارشد رشته ژنتیک انسانی، عضو خانواده بزرگی شده اید که اعضای پرشمار آن در سراسر جهان، در آزمایشگاه ها و مراکز تحقیقاتی و درمانی ژنتیک، با عشق و علاقه وافر به یادگیری علم جذاب ژنتیک می پردازند و تلاش و همت خود را در راستای کمک به بیماران ژنتیکی صرف می کنند.
ژنتیک پزشکی در ایران
البته باید قبول کنیم که ژنتیک یک رشته نوپا است و در کشور ما، هنوز آنچنان که باید و شاید، پیشرفت نکرده است؛ ولی از نظر بازار کار و آینده شغلی این رشته در ایران، باید گفت که:
برای فارغ التحصیلان مقطع کارشناسی ارشد:
۱- امروزه، بسیاری از شهرها کشور، به آزمایشگاه های تشخیص بیماری های ژنتیکی با روش های مختلف مولکولی مجهز شده اند و فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد رشته ژنتیک، نیروهای توانمندی برای کار در این عرصه هستند.
۲-مراکز تحقیقات متعددی در شاخه های مختلف علم ژنتیک، در تهران و شهرستان ها تاسیس شده اند، که در صورت توانایی پژوهشی، فرد می تواند در این مراکز جذب و به کار تحقیقاتی مشغول شود.
۳- افراد علاقه مند، می توانند در زمینه پزشکی قانونی، در زمینه تشخیص هویت با روش های ژنتیکی هم نیروهای کارآمدی باشند.
برای فارغ التحصیلان مقطع دکترا (PhD):
1- یک فارغ التحصیل دکترای ژنتیک پزشکی، می تواند با داشتن شرایط مصوب، شماره نظام پزشکی اخذ نموده و اقدام به تاسیس آزمایشگاه نمایند یا در تاسیس کلینیک های ژنتیک پزشکی مشارکت کنند (یکی از پر درآمدترین موارد شغلی این رشته است).
۲- در صورت دارا بودن شرایط، می توانند به عضویت هیات علمی دانشگاه های دولتی و حتی آزاد درآیند و در زمینه تدریس به آموزش دانشجویان بپردازند.
۳-با تلاش هایی که در راستای اصلاح برخی قوانین وزارت بهداشت درحال انجام است، انشاالله فارغ التحصیلان مقطع PhD رشته ژنتیک، می توانند در زمینه مشاوره ژنتیک هم فعالیت نمایند.
۴- در زمینه پژوهشی، که جای کار بسیار زیادی وجود دارد و می توان با تاسیس یا اشتغال در مراکز تحقیقاتی در موارد مهمی از جمله: مراکز ناباروری، مهندسی ژنتیک (ساخت دارئهیا نوترکیب، موجودات تراریخته برای تولید مواد دارویی و واکسن و…)، مراکز تحقیقاتی بیماری شناسی و … خدمات علمی بی شمایر را انجام داد.

نگارنده: حسن عشوری دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک انسانی؛ دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله تهران